Hiểu bài nhưng không biết viết theo chuẩn học thuật: Khoảng cách nằm ở đâu?

Một tình huống khá phổ biến trong các chương trình quốc tế là học viên hiểu nội dung môn học, có kinh nghiệm thực tế và thậm chí có nhiều ý tưởng để trao đổi, nhưng khi bắt đầu viết một bài Assignment (bài tập dùng để đánh giá), mọi thứ trở nên khó khăn hơn.

Ý tưởng có nhưng chưa thành lập luận. Tài liệu đã đọc nhiều nhưng chưa biết nên sử dụng ở đâu. Một đoạn văn có thể đúng về kiến thức nhưng vẫn chưa thể hiện được tính phân tích hoặc phản biện mà bài học yêu cầu.

Khoảng cách này không nhất thiết phản ánh việc học viên yếu chuyên môn. Hiểu một vấn đề và trình bày vấn đề đó theo chuẩn học thuật là hai năng lực có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

1. Viết học thuật không đơn giản là viết đúng ngữ pháp

Một bài viết học thuật tốt tất nhiên cần ngôn ngữ rõ ràng, nhưng ngữ pháp chỉ là một phần nhỏ.

Lea và Street (1998) cho rằng việc viết ở bậc đại học không nên chỉ được nhìn như một tập hợp các kỹ năng kỹ thuật như chính tả, ngữ pháp hay cấu trúc câu. Người học còn phải hiểu cách kiến thức được xây dựng, cách lập luận được trình bày và những quy ước khác nhau của môi trường học thuật.

Điều này giải thích vì sao một học viên có tiếng Anh tương đối tốt vẫn có thể gặp khó khăn khi viết bài.

Vấn đề có thể nằm ở việc chưa xác định được luận điểm chính, chưa kết nối bằng chứng với lập luận, sử dụng nguồn chủ yếu để mô tả thay vì phân tích hoặc chưa hiểu mức độ phản biện mà yêu cầu bài tập đặt ra.

Trong môi trường đại học, viết không chỉ là cách trình bày điều đã biết. Nó còn là phương tiện để thể hiện cách người học suy nghĩ về điều mình biết.

2. Mỗi ngành có một cách trình bày kiến thức khác nhau

Không có một công thức viết duy nhất phù hợp cho mọi lĩnh vực.

Một bài trong quản trị kinh doanh có thể yêu cầu phân tích một vấn đề tổ chức và đưa ra khuyến nghị dựa trên bằng chứng. Một nghiên cứu trong khoa học xã hội có thể tập trung nhiều hơn vào lập luận, khung lý thuyết và cách diễn giải dữ liệu. Một lĩnh vực kỹ thuật lại có những quy ước khác về cách trình bày phương pháp và kết quả.

Hyland (2013) cho rằng năng lực viết học thuật gắn chặt với các thực hành và quy ước của từng lĩnh vực chuyên môn. Điều được xem là một lập luận thuyết phục, một cách sử dụng bằng chứng phù hợp hoặc một phong cách trình bày tốt có thể khác nhau giữa các ngành.

Vì vậy, lời khuyên chung như “viết trang trọng hơn” hoặc “dùng nhiều tài liệu tham khảo hơn” thường chưa đủ.

Người học cần hiểu bài viết này đang yêu cầu mình làm gì với kiến thức.

3. Khoảng cách thường nằm giữa yêu cầu bài và cách triển khai

Nhiều khó khăn về viết học thuật thực ra bắt đầu trước khi câu đầu tiên được viết.

Nếu chưa hiểu chính xác yêu cầu của đề bài, một bài viết có thể được trình bày rất chỉn chu nhưng vẫn đi sai hướng.

Những động từ như analyse (phân tích), evaluate (đánh giá), compare (so sánh) hoặc critically discuss (thảo luận có phản biện) đặt ra những kỳ vọng khác nhau. Việc nhận diện đúng yêu cầu này ảnh hưởng trực tiếp đến cách lựa chọn tài liệu, cấu trúc bài và mức độ phân tích.

Wingate (2012) cho rằng việc phát triển năng lực viết học thuật hiệu quả cần gắn với chính bối cảnh môn học và loại bài viết mà sinh viên đang thực hiện, thay vì chỉ coi viết học thuật như một kỹ năng bổ trợ tách rời khỏi chương trình.

Một quá trình viết hợp lý vì vậy thường bắt đầu từ:

• hiểu chính xác yêu cầu của bài;
• xác định vấn đề hoặc luận điểm trung tâm;
• xây dựng cấu trúc trước khi viết chi tiết;
• lựa chọn nguồn phù hợp với từng luận điểm;
• phân biệt giữa mô tả và phân tích;
• và kiểm tra lại bài dựa trên tiêu chí đánh giá.

Khi cấu trúc tư duy đã rõ, việc viết thường trở nên nhẹ hơn đáng kể.

4. Tiếng Anh học thuật là một phần của vấn đề, nhưng không phải toàn bộ vấn đề

Với học viên học chương trình quốc tế bằng tiếng Anh, Academic English (tiếng Anh học thuật) rõ ràng là một thách thức bổ sung.

Tuy nhiên, việc chỉ tập trung sửa câu chữ có thể che mất vấn đề lớn hơn.

Một đoạn văn hoàn toàn đúng ngữ pháp vẫn có thể thiếu luận điểm. Một bài sử dụng nhiều từ học thuật vẫn có thể chủ yếu là mô tả. Một bài có hàng chục tài liệu tham khảo vẫn có thể chưa thể hiện được mối liên hệ giữa nguồn và lập luận của người viết.

Wingate (2015) nhấn mạnh rằng năng lực học thuật cần được hiểu rộng hơn kỹ năng ngôn ngữ đơn thuần và nên được phát triển trong chính bối cảnh học tập của sinh viên.

Do đó, hỗ trợ tiếng Anh chỉ thực sự hiệu quả khi được kết nối với nội dung, cấu trúc lập luận và yêu cầu của bài viết.

5. SAS hỗ trợ thu hẹp khoảng cách này như thế nào?

Swiss Academic Support (SAS) hỗ trợ học viên trong những phần nằm xung quanh quá trình hình thành một bài viết học thuật, đặc biệt khi người học đã có kiến thức nhưng gặp khó khăn trong việc tổ chức và trình bày kiến thức đó.

Tùy nhu cầu, hỗ trợ có thể bao gồm làm rõ yêu cầu của Assignment (bài tập đánh giá), hướng dẫn cách tiếp cận cấu trúc bài, hỗ trợ tiếng Anh học thuật, kiểm tra hình thức trình bày, hướng dẫn citation (trích dẫn nguồn) và reference (danh mục tài liệu tham khảo), cũng như hỗ trợ nhận diện những rủi ro liên quan đến đạo văn và liêm chính học thuật.

Điều quan trọng là ranh giới của hỗ trợ phải được giữ rõ ràng.

SAS không viết bài thay học viên, không tạo lập luận thay người học và không tạo ra sản phẩm để học viên nộp như công việc của chính mình.

Nội dung, quan điểm, phân tích và sản phẩm cuối cùng vẫn phải phản ánh năng lực thực sự của học viên.

Vai trò của SAS là giúp người học hiểu cách chuyển những gì mình biết thành một sản phẩm học thuật rõ ràng hơn, có cấu trúc hơn và phù hợp hơn với yêu cầu của chương trình.

Kết luận

Khả năng viết học thuật không tự động xuất hiện chỉ vì người học đã hiểu môn học.

Đó là một năng lực được hình thành dần qua việc hiểu yêu cầu, tổ chức lập luận, sử dụng bằng chứng, viết, nhận phản hồi và điều chỉnh.

Vì vậy, khi một học viên cảm thấy mình “hiểu nhưng không viết được”, vấn đề không nhất thiết nằm ở kiến thức. Khoảng cách có thể nằm ở cách biến kiến thức thành một lập luận có cấu trúc và thể hiện lập luận đó theo những quy ước của môi trường học thuật.

Nhận diện đúng khoảng cách này giúp việc hỗ trợ trở nên cụ thể hơn và cũng giúp người học từng bước độc lập hơn trong những bài viết tiếp theo.

Hiểu kiến thức chưa đủ để tạo nên một bài viết học thuật tốt; SAS hỗ trợ học viên tổ chức lập luận, ngôn ngữ và hình thức trình bày mà không thay thế công việc học thuật của người học.

Tài liệu tham khảo

Hyland, K. (2013). Writing in the university: Education, knowledge and reputation. Language Teaching, 46(1), 53–70. doi:10.1017/S0261444811000036.

Lea, M. R., & Street, B. V. (1998). Student writing in higher education: An academic literacies approach. Studies in Higher Education, 23(2), 157–172. doi:10.1080/03075079812331380364.

Wingate, U. (2012). Using Academic Literacies and genre-based models for academic writing instruction: A ‘literacy’ journey. Journal of English for Academic Purposes, 11(1), 26–37. doi:10.1016/j.jeap.2011.11.006.

Wingate, U. (2015). Academic literacy and student diversity: The case for inclusive practice. Multilingual Matters.