Kinh nghiệm rất nhiều nhưng hồ sơ APEL.Q vẫn yếu: Vì sao?

Một ứng viên có thể có 20 năm kinh nghiệm, từng giữ nhiều vị trí quản lý, tham gia hàng chục dự án và sở hữu một hồ sơ nghề nghiệp rất ấn tượng. Tuy nhiên, khi đưa những kinh nghiệm đó vào quy trình APEL.Q, hồ sơ vẫn có thể chưa đủ mạnh.

Nguyên nhân thường không nằm ở việc ứng viên thiếu kinh nghiệm.

Khoảng trống nằm ở chỗ kinh nghiệm nghề nghiệp chưa được chuyển thành những năng lực có thể chứng minh và đánh giá theo yêu cầu của chương trình.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa một hồ sơ nghề nghiệp tốt và một hồ sơ APEL.Q tốt.

1. Kinh nghiệm nhiều nhưng chưa chắc đã chứng minh được năng lực cần đánh giá

APEL.Q không đánh giá sự nghiệp của ứng viên theo cách một nhà tuyển dụng đọc CV.

Theo Malaysian Qualifications Agency – MQA (Cơ quan Quản lý Văn bằng Malaysia), hồ sơ APEL.Q phải thể hiện rằng những kiến thức và năng lực hình thành từ kinh nghiệm trước đó có liên quan trực tiếp đến Programme Learning Outcomes – PLOs (chuẩn đầu ra của chương trình) mà ứng viên đang đề nghị được đánh giá.

Vì vậy, việc từng là giám đốc, trưởng phòng hay chuyên gia chưa tự động chứng minh một chuẩn đầu ra cụ thể.

Một chức danh chỉ cho biết ứng viên từng giữ vị trí nào. Người đánh giá vẫn cần nhìn thấy ứng viên đã thực hiện những công việc gì, mức độ phức tạp ra sao, đã đưa ra những quyết định nào và những trải nghiệm đó hình thành năng lực gì.

Đây là lý do một hồ sơ có rất nhiều thành tích nhưng mô tả chủ yếu bằng chức danh và thời gian làm việc vẫn có thể thiếu sức thuyết phục.

2. Bằng chứng không chỉ cần nhiều mà phải đúng

Một trong những sai lầm phổ biến là cố gắng đưa càng nhiều tài liệu càng tốt vào Portfolio (hồ sơ năng lực và minh chứng).

Trong hướng dẫn APEL.Q, MQA đưa ra năm tiêu chí quan trọng để xem xét bằng chứng:

• Authenticity (tính xác thực): bằng chứng thực sự phản ánh công việc, kinh nghiệm và việc học của chính ứng viên.
• Acceptability (mức độ phù hợp): bằng chứng có sự tương thích hợp lý với chuẩn đầu ra cần chứng minh.
• Sufficiency (tính đầy đủ): bằng chứng có đủ chiều rộng và chiều sâu để thể hiện năng lực được yêu cầu.
• Currency (tính cập nhật): kiến thức hoặc năng lực vẫn còn phù hợp với yêu cầu hiện tại của lĩnh vực.
• Specificity (tính đặc thù): kinh nghiệm có liên quan cụ thể đến chuẩn đầu ra của chương trình đang được xem xét.

Điều này cho thấy một chứng chỉ, quyết định bổ nhiệm hay hình ảnh dự án không tự động trở thành bằng chứng mạnh.

Giá trị của tài liệu nằm ở việc nó giúp người đánh giá xác nhận được điều gì.

Một báo cáo do chính ứng viên xây dựng, một dự án có phạm vi trách nhiệm rõ ràng hoặc một sản phẩm chuyên môn có khả năng xác minh đôi khi có giá trị hơn nhiều tài liệu chỉ thể hiện rằng ứng viên từng có mặt trong một hoạt động.

3. Hồ sơ yếu thường thiếu sự kết nối giữa kinh nghiệm, bằng chứng và chuẩn đầu ra

Cedefop (2023) mô tả quá trình xác nhận kết quả học tập trước đó qua bốn giai đoạn: nhận diện, lập hồ sơ, đánh giá và chứng nhận. Ở giai đoạn lập hồ sơ, việc chỉ liệt kê vị trí công việc là chưa đủ; bằng chứng phải giúp người đánh giá có cơ sở tin cậy vào những kết quả học tập mà cá nhân tuyên bố đã đạt được.

Vì vậy, một hồ sơ APEL.Q cần tạo được một chuỗi logic tương đối rõ:

Trải nghiệm → điều đã học được → năng lực hình thành → bằng chứng → chuẩn đầu ra tương ứng.

Nếu một mắt xích bị thiếu, hồ sơ sẽ yếu đi.

Ví dụ, ứng viên có thể viết rằng mình đã quản lý nhiều dự án lớn. Nhưng nếu hồ sơ không giải thích dự án đó cho thấy năng lực nào, ứng viên chịu trách nhiệm đến mức nào và tài liệu nào xác nhận điều đó, người đánh giá vẫn phải tự suy đoán.

Trong đánh giá kết quả học tập trước đó, Joosten-ten Brinke, Sluijsmans và Jochems (2010) cũng ghi nhận rằng người đánh giá xem bằng chứng kết hợp với lập luận hợp lý là những yếu tố quyết định quan trọng khi xem xét Portfolio.

Một hồ sơ tốt vì vậy không để người đánh giá phải tự nối các điểm lại với nhau.

4. Chất lượng hồ sơ còn phụ thuộc vào khả năng chọn lọc

Kinh nghiệm càng nhiều, việc xây dựng Portfolio đôi khi lại càng khó.

Ứng viên có xu hướng muốn đưa toàn bộ sự nghiệp vào hồ sơ vì mỗi dự án đều có ý nghĩa nhất định. Kết quả là Portfolio trở nên dài, nhiều tài liệu nhưng thiếu trọng tâm.

Cedefop lưu ý rằng một trong những rủi ro đáng kể của phương pháp Portfolio là thiếu sự tập trung, đặc biệt khi ứng viên chuẩn bị hồ sơ với ít hướng dẫn. Việc hỗ trợ và tư vấn có thể giúp ứng viên lựa chọn bằng chứng phù hợp hơn và liên kết kinh nghiệm thực tế với tiêu chuẩn cần đánh giá.

Trong APEL.Q, chọn lọc không có nghĩa là loại bỏ những thành tích quan trọng.

Nó có nghĩa là ưu tiên những trải nghiệm và bằng chứng có khả năng chứng minh rõ nhất năng lực mà chương trình yêu cầu.

Một Portfolio ngắn hơn nhưng có cấu trúc rõ thường dễ đánh giá hơn một hồ sơ rất dày nhưng không thể hiện được mối liên hệ với chuẩn đầu ra.

5. SAS hỗ trợ biến một sự nghiệp dài thành một hồ sơ có cấu trúc

Đối với ứng viên có nhiều năm kinh nghiệm, khó khăn thường không phải là tìm thêm thành tích mà là xác định phần nào trong quá trình nghề nghiệp thực sự có giá trị đối với từng chuẩn đầu ra.

Swiss Academic Support (SAS) hỗ trợ ứng viên rà soát kinh nghiệm, nhận diện các nhóm năng lực, phân loại và chọn lọc minh chứng, đồng thời tổ chức Portfolio theo cấu trúc phù hợp với yêu cầu của quy trình APEL.Q.

SAS cũng có thể hỗ trợ ứng viên nhìn ra những khoảng trống trong hồ sơ: có năng lực nhưng chưa có bằng chứng phù hợp, có bằng chứng nhưng chưa giải thích được mối liên hệ với chuẩn đầu ra hoặc có quá nhiều tài liệu nhưng thiếu tính chọn lọc.

SAS không tạo kinh nghiệm hoặc bằng chứng thay ứng viên, không xác nhận những nội dung không có căn cứ và không quyết định kết quả đánh giá.

Việc công nhận năng lực vẫn thuộc về cơ sở có thẩm quyền và phải dựa trên quá trình đánh giá chính thức.

Kết luận

Một sự nghiệp dài là nền tảng rất tốt cho APEL.Q, nhưng chưa tự động tạo ra một hồ sơ mạnh.

Điểm quyết định nằm ở khả năng làm cho những gì ứng viên đã học được trở nên rõ ràng, có bằng chứng, có cấu trúc và có thể đối chiếu với chuẩn đầu ra của chương trình.

Vì vậy, khi một hồ sơ có rất nhiều kinh nghiệm nhưng vẫn chưa thuyết phục, giải pháp thường không phải là bổ sung thêm thật nhiều tài liệu.

Điều cần làm trước tiên là tổ chức lại những gì đã có theo đúng logic của quá trình đánh giá.

Kinh nghiệm nhiều chỉ thực sự có giá trị khi được chứng minh đúng và gắn với đúng chuẩn đầu ra; SAS hỗ trợ ứng viên chọn lọc, hệ thống hóa và xây dựng hồ sơ APEL.Q theo logic đánh giá.

Tài liệu tham khảo

Cedefop. (2023). European guidelines for validating non-formal and informal learning (3rd ed.). Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2801/389827

Joosten-ten Brinke, D., Sluijsmans, D. M. A., & Jochems, W. M. G. (2010). Assessors’ approaches to portfolio assessment in assessment of prior learning procedures. Assessment & Evaluation in Higher Education, 35(1), 55–70. https://doi.org/10.1080/02602930802563086

Malaysian Qualifications Agency. (2020). Guidelines to good practices: Accreditation of prior experiential learning for award of academic qualifications (APEL.Q). Malaysian Qualifications Agency.